HISTORIA, KTÓRA WCIĄŻ CZEKA NA ODKRYCIE – Fundacja Klucz Kobylański

HISTORIA, KTÓRA WCIĄŻ CZEKA NA ODKRYCIE…

Współorganizator wydarzenia: Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi

Zadanie dofinansowane z budżetu Województwa Podkarpackiego, Mecenat Kulturalny, Dziedzictwo Kulturowe 2026

i Gminy Chorkówka

5 września 2026 r. w WCKW w Łękach Dukielskich odbyła się druga część debaty „W cieniu spalonego dworu. Awanse i degradacje w literaturze i rzeczywistości” w ramach obchodów 660-lecia powstania ordynacji w Kluczu Kobylańskim.

Spotkanie rozpoczęło się o godz. 16.00 i stało się wyjątkową przestrzenią rozmowy o historii, która przez lata pozostawała nieznana, zapomniana, a czasem także błędnie opisywana.

W naukowej dyskusji spotkali się profesorowie, historycy, archeolodzy, studenci, regionaliści oraz mieszkańcy zainteresowani dziejami Łęk Dukielskich, Kobylan i całego dawnego Klucza Kobylańskiego.

W debacie uczestniczyli:

prof. Andrzej Marzec – Uniwersytet Jagielloński – mediewista, badacz historii społeczno-politycznej późnośredniowiecznej Polski, elit i społeczeństwa XIV wieku.

prof. Michał Parczewski – Uniwersytet Rzeszowski – wybitny archeolog, specjalista w zakresie archeologii średniowiecza, którego badania dotyczą również najdawniejszych dziejów ziem związanych z Kluczem Kobylańskim.

prof. Bożena Czwojdrak – Uniwersytet Śląski – mediewistka, badaczka genealogii szlacheckiej i możnowładczej oraz dworów monarchów w późnym średniowieczu.

prof. Jerzy Sperka – Uniwersytet Śląski – historyk zajmujący się dziejami średniowiecznej Polski, elitami władzy i społeczeństwem późnego średniowiecza.

Ważnym elementem spotkania była również promocja książek:

prof. Mateusz Wyżga – Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie – autor książki „Polska sarmacka. Historia zwykłych ludzi”, poświęconej m.in. historii codzienności, mobilności, genealogii i doświadczeniom zwykłych ludzi. (Instytut Historii UKEN w Krakowie)

prof. Mirosław Kłusek – redaktor tomu „Wieś polska na przestrzeni wieków – tom III: Polska Ludowa (1944–1989)”, publikacji ukazującej przemiany polskiej wsi, w tym zmiany własnościowe, losy dworów ziemiańskich i życie społeczne wsi.

Dyskusję moderowała Jolanta van Grieken-Barylanka – wiceprezes Fundacji Klucz Kobylański, dziennikarka, pasjonatka i badaczka historii wsi Klucza Kobylańskiego, która powiedziała: Ukoronowaniem moich dziesięcioletnich badań najstarszej historii Kobylan i Łęk Dukielskich i innych miejscowości z klucza kobylańskiego są niewątpliwie ważne uzupełnienia faktograficzne tak prof. Michała Parczewskiego, który zidentyfikował pierwszego właściciela naszych wsi z historycznego klucza kobylańskiego jak i prof. Andrzeja Marca, który skorygował najstarsze daty naszych miejscowości oraz sprostował informację, że ordynacja ustanowiona w dobrach zwanych kluczem kobylańskim była pierwszą ordynacją w Polsce. To także prof. Andrzej Marzec przybliżył nam średniowieczne Kobylany, próbując ustalić, gdzie w tej wsi była usytuowana rezydencja obronna Kobylańskich i jak mogła wyglądać wieś w Średniowieczu.

Prof. Bożena Czwojdrak przybliżyła nam koneksje rodzinne Kobylańskich w czasach późnego średniowiecza, z uwzględnieniem powiązań z Piotrem Myszkowskim. Być może przyszłe badania pozwolą nam ustalić, czy nazwa przysiółka Łęk Dukielskich i Kobylan o nazwie Myszkowskie ma związek ze wspomnianym krewnym Kobylańskich.

O najnowszej książce z serii „Wieś polska na przestrzeni wieków” (t. III: Polska Ludowa (1944–1989)” opowiedział zaproszony do Kobylan prof. Mirosław Kłusek z Uniwersytetu Łódzkiego, który zajmuje się badaniami nad historią bankowości, dziejami gospodarczymi ziem polskich podczas II wojny światowej, nieruchomościami ziemskimi w Polsce w pierwszej połowie XX w., stratami wojennymi Polski poniesionymi w wyniku II wojny światowej, przekształceniami własnościowymi w Polsce po II wojnie światowej.

Prof. dr hab. Mirosław Kłusek: Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi, wychodząc naprzeciw naukowym i społecznym oczekiwaniom, postanowił utworzyć platformę konferencyjną do wymiany myśli i poglądów związanych z dziejami wsi oraz polskich chłopów. W tym celu realizowany jest cykl konferencji poświęconych „Wsi polskiej na przestrzeni wieków”, badający dzieje wsi w okresie ostatnich ponad dwóch stuleci w obszarach: kultura materialna i niematerialna, struktura społeczna, gospodarcza, demograficzna oraz produkcja rolna i spółdzielczość wiejska.

W 2023 roku odbyła się pierwsza konferencja z tego cyklu. Jej tematem przewodnim były losy chłopów i ich wiejskiego otoczenia od utraty niepodległości do I wojny światowej, a jej efekty zostały opublikowane w 2024 roku 1 . Natomiast wyniki drugiej konferencji, która miała miejsce w 2024 roku, poświęconej dziejom wsi polskiej w okresie II Rzeczypospolitej i podczas II wojny światowej, zostały opublikowane w 2024 roku (przyp. 1) Publikacja „Wieś polska na przestrzeni wieków. Tom III. Polska Ludowa (1945-1989)” wydana w 2025 roku stanowi kontynuację projektu Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi. Zgodnie z planem i założeniami, dotyczy zjawisk i przemian występujących na wsi polskiej w okresie Polski Ludowej, z zachowaniem przyjętego podziału na cztery części: kultura materialna, kultura niematerialna, zmiany własnościowe i demograficzne oraz produkcja rolnicza i spółdzielczość wiejska. Autorami artykułów są zarówno naukowcy z wiodących ośrodków naukowych w Polsce jak również pracownicy placówek muzealnych związanych z tematyką wiejską oraz instytucji zajmujących się kulturą materialną i niematerialną wsi. W trakcie procesu wydawniczego jest „Wieś Polska na przestrzeni wieków. Tom IV. Od 1990 roku do współczesności”, która zostanie zaprezentowana jesienią br. w Warszawie na konferencji organizowanej przez Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi. Konferencja oraz publikacja tomu IV będą zamykały cykl konferencji poświęconych „Wsi polskiej na przestrzeni wieków”.

(Przypis 1) Wieś polska na przestrzeni wieków. Tom I. Od utraty niepodległości do I wojny światowej, red. M. Kłusek, Warszawa 2024.

(Przypis 2) Wieś polska na przestrzeni wieków. Tom II. II Rzeczpospolita i okres II wojny światowej, red. M. Kłusek, Warszawa 2024.

A my serdecznie dziękujemy współorganizatorowi wydarzenia, którym jest Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi

za możliwość zaprezentowania różnorodności historyczno-kulturowej polskich wsi należących do historycznego Klucza Kobylańskiego, w dawnej Ziemi Bieckiej, w dawniej Ziemi Krakowskiej i województwie Krakowskim. Obecnie wsie te należą do województwa Podkarpackiego.

***

Zadanie realizowane przez Fundacja Klucz Kobylański a pomysłodawcami wydarzeń jest Jolanta Ban Grieken- Barylanka oraz Dorota Chilik.

To właśnie Jolanta van Grieken-Barylanka i Dorota Chilik, podejmując się ratowania Dworu Sulimirskich w Kobylanach, podjęły się jednocześnie czegoś znacznie większego – ratowania pamięci i historii całego regionu. Fundacja powstała m.in. z myślą o odbudowie dworu i przybliżaniu historii tego miejsca.

Ratując dwór, chcemy ratować również pamięć.

Pamięć o ludziach, rodzinach, miejscowościach i wydarzeniach, które tworzyły historię Kobylan, Łęk Dukielskich i dawnego Klucza Kobylańskiego. I właśnie dlatego takie spotkania są tak ważne. Bo pokazują, że historia nie zawsze jest zamkniętą księgą.

Odkrywanie historii i poszukiwanie odpowiedzi na pytania ciągle trwa. Każdy dokument, każda księga, każdy ślad i każda rozmowa mogą przynieść nowe informacje i zmienić nasze spojrzenie na przeszłość.

Dziękujemy za wsparcie Współorganizatorowi: Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi bo dzięki wsparciu, dofinansowaniu mogliśmy zrealizować spotkania i obchody rocznicowe.

Dziękujemy wszystkim Profesorom, Historykom, Studentom, Regionalistom i Mieszkańcom, którzy zechcieli razem z nami szukać odpowiedzi na pytania o przeszłość naszych małych ojczyzn.

Szczególne podziękowania kierujemy do Pani Sołtys i Prezes Kółka Rolniczego Małgorzata Tomkiewicz oraz Radnego Gminy Dukla i Wiceprezesa Fundacji Łęki Dukielskie Piotra Węgrzyna Piotr Węgrzyn za pomoc, życzliwość i wsparcie w organizacji naszych wydarzeń.

Historia Klucza Kobylańskiego trwa.

I wciąż ma nam wiele do opowiedzenia…

Spotkanie literacko-historyczno-muzyczne „W cieniu spalonego dworu” relacjonowały media:

https://rzeszow.tvp.pl/95235800/w-kobylanach-swietowano-660-lat-klucza-kobylanskiego?fbclid=IwY2xjawULfP5wZG9mAWV4dG4DYWVtAjEwAGJyaWQRMDFKTm9NVFJ6UGZReHF3azRzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeyvCjGYX5ytzqlZqo_JB926lYnoecWBqp15PduopxLAVItdp-sWcnblT19LQ_aem_9Cxcyg9SrISaKOaVlKfn1w

https://www.krosno112.pl/artykul/31069,historia-ozyla-w-lekach-dukielskich-i-kobylanach-wyjatkowe-obchody-660-lecia?fbclid=IwY2xjawULOrtwZG9mAWV4dG4DYWVtAjEwAGJyaWQRMDFKTm9NVFJ6UGZReHF3azRzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEe8gmSfF13f3hdFpqJKlvkNKu5tck7tV_8bRZPcpc2gkJFXb9ywErdb-yadOo_aem_BC9eEosb2NJgnsYbOkRn9Q